دیدن رنگ زرد روی صورت و بدن نوزاد، هر پدر و مادری را نگران می‌کند. خبر خوب این است که زردی در هفته اول زندگی بسیار شایع است و در بیشتر موارد خودبه‌خود برطرف می‌شود. اما همه زردی‌ها یکسان نیستند. زمان شروع زردی، شدت آن و حال عمومی نوزاد تعیین می‌کند که موضوع بی‌خطر است یا باید فوری پیگیری شود.
در این مقاله می‌خوانید زردی نوزاد از چه روزی شروع می‌شود، تا چند روزگی طبیعی است و از چه زمانی خطرناک تلقی می‌شود. همچنین یاد می‌گیرید زردی را در خانه چطور بررسی کنید و چه علائمی یعنی باید همان روز به پزشک مراجعه کنید.
چرا نوزادان زرد می‌شوند؟
زردی نوزاد یعنی مقدار «بیلی‌روبین» در خون بالا رفته است. بیلی‌روبین ماده‌ای زردرنگ است که هنگام تجزیه گلبول‌های قرمز تولید می‌شود. کبد باید آن را پردازش کند و از بدن دفع شود.
در نوزاد تازه‌متولدشده دو اتفاق با هم رخ می‌دهد:
- گلبول‌های قرمز اضافی دوران جنینی سریع‌تر تجزیه می‌شوند و بیلی‌روبین بیشتری ساخته می‌شود.
- کبد نوزاد هنوز کامل فعال نشده و کند کار می‌کند.
نتیجه این است که بیلی‌روبین در خون جمع می‌شود و رنگ پوست و سفیدی چشم زرد می‌شود.
زردی نوزاد از چه روزی شروع می‌شود؟
در زردی طبیعی، رنگ زرد معمولاً بعد از ۲۴ ساعت اول تولد ظاهر می‌شود. زمان‌بندی رایج برای نوزاد کامل (ترم) تقریباً به این صورت است:
- روز اول: نباید زردی دیده شود.
- روز ۲ و ۳: زردی شروع می‌شود.
- روز ۳ تا ۵: زردی معمولاً به اوج می‌رسد.
- از روز ۶ به بعد: کم‌کم کمرنگ می‌شود.
- تا حدود ۱۰ تا ۱۴ روزگی: در بیشتر نوزادان کامل از بین می‌رود.
نوزادان نارس ممکن است کمی دیرتر زرد شوند و زردی‌شان طولانی‌تر بماند. معمولاً تا حدود سه هفته زمان لازم است.
تفاوت زردی طبیعی و غیرطبیعی
زردی طبیعی که به آن «زردی فیزیولوژیک» می‌گویند، نشانه بیماری نیست. زردی غیرطبیعی یا «پاتولوژیک» معمولاً علت زمینه‌ای دارد و باید بررسی و درمان شود.
نشانه‌های زردی طبیعی
- بعد از روز اول شروع می‌شود.
- بیشتر روی صورت و بالاتنه دیده می‌شود.
- نوزاد شیر می‌خورد، بیدار می‌شود و فعال است.
- تعداد خیس شدن پوشک و دفع مدفوع کافی است.
- با گذشت چند روز کمرنگ می‌شود.
نشانه‌های زردی غیرطبیعی
- زردی در ۲۴ ساعت اول تولد ظاهر شود.
- زردی به دست‌ها، پاها و کف پا هم برسد.
- نوزاد خیلی خوابالو باشد و به‌سختی بیدار شود.
- شیرخوردن ضعیف باشد.
- مدفوع بی‌رنگ یا سفید و ادرار تیره باشد.
- زردی بیش از ۱۴ روز در نوزاد کامل یا بیش از ۲۱ روز در نوزاد نارس ادامه پیدا کند.
- تب یا بی‌حالی شدید همراه زردی باشد.
زردی نوزاد در چند روزگی خطرناک است؟
برای این سؤال یک عدد ثابت وجود ندارد. «روزِ شروع» و «مدت ماندن» هر دو مهم‌اند:
- زردی در ۲۴ ساعت اول: همیشه باید فوری بررسی شود، چون ممکن است نشانه بیماری باشد.
- زردی روز ۲ تا ۵: اغلب طبیعی است، اما اگر شدید باشد یا به پاها برسد، باید بیلی‌روبین اندازه‌گیری شود.
- زردی بعد از ۱۴ روز (نوزاد کامل): باید دلیلش بررسی شود. شیر مادر یکی از علل شایع و معمولاً بی‌خطر آن است، اما فقط پزشک می‌تواند این را تأیید کند.
- زردی همراه مدفوع سفید و ادرار تیره: می‌تواند نشانه مشکل کبدی یا مجاری صفراوی باشد و نیاز به بررسی فوری دارد.
چه عواملی خطر زردی شدید را بالا می‌برند؟
برخی نوزادان بیشتر در معرض زردی شدید هستند:
- تولد زودرس (قبل از هفته ۳۸)
- ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد (مثل Rh یا ABO)
- سابقه زردی نیازمند درمان در برادر یا خواهر
- کبودی یا خونمردگی هنگام زایمان
- شیرخوردن ناکافی و کاهش وزن زیاد
- کمبود آنزیم G6PD
- عفونت
اگر نوزادتان یکی از این شرایط را دارد، مراقبت و پیگیری باید جدی‌تر باشد.
زردی نوزاد را در خانه چطور بررسی کنیم؟
بررسی خانگی جای آزمایش را نمی‌گیرد، اما کمک می‌کند به‌موقع متوجه مشکل شوید:
- نوزاد را در نور طبیعی روز ببینید (نور لامپ رنگ پوست را عوض می‌کند).
- با انگشت فشار کوتاهی روی پوست بینی یا پیشانی بدهید. اگر بعد از برداشتن انگشت رنگ زرد دیده شد، احتمال زردی هست.
- سفیدی چشم، لثه و کف دست و پا را نگاه کنید.
- در پوست تیره، لثه و سفیدی چشم قابل‌اعتمادتر از رنگ پوست هستند.
- رنگ مدفوع و ادرار را کنترل کنید.
زردی معمولاً از سر شروع می‌شود و به‌تدریج به سمت پایین بدن می‌رود. هرچه زردی پایین‌تر برود، احتمال بالا بودن بیلی‌روبین بیشتر است.
چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کنیم؟
در هر یک از این حالت‌ها منتظر نمانید:
- زردی در روز اول تولد دیده شد.
- زردی سریع زیاد می‌شود یا به پاها رسیده است.
- نوزاد بی‌حال است یا شیر نمی‌خورد.
- گریه‌ی نوزاد تیز و غیرعادی است یا بدنش را به شکل کمانی به عقب خم می‌کند.
- تب دارد.
- مدفوع کمرنگ یا سفید و ادرار تیره دارد.
- زردی بیش از دو هفته طول کشیده است.
بالا رفتن شدید بیلی‌روبین درمان‌نشده می‌تواند به مغز آسیب بزند. این عارضه نادر است، اما با تشخیص و درمان به‌موقع قابل پیشگیری است.
زردی نوزاد چگونه درمان می‌شود؟
درمان به عدد بیلی‌روبین، سن نوزاد (بر حسب ساعت) و عوامل خطر بستگی دارد. تصمیم‌گیری با پزشک است.
- شیردهی مکرر: بدن را برای دفع بیلی‌روبین کمک می‌کند. نوزاد را در ۲۴ ساعت حدود ۸ تا ۱۲ بار شیر بدهید.
- فتوتراپی (نوردرمانی): رایج‌ترین درمان است. نوزاد زیر نور مخصوص قرار می‌گیرد و بیلی‌روبین تجزیه و دفع می‌شود.
- تعویض خون: فقط در موارد بسیار شدید و در بیمارستان انجام می‌شود.
یک باور اشتباه: قرار دادن نوزاد زیر آفتاب مستقیم روش درمان توصیه‌شده نیست. نور مستقیم خورشید می‌تواند پوست نوزاد را بسوزاند و مقدار نور مؤثر آن قابل کنترل نیست. هر نوزادی که زردی‌اش نگران‌کننده است باید توسط پزشک بررسی شود.
بیشتر بخوانید: دمای اتاق برای نوزاد زردی چقدر باید باشد؟ + نکات مهم مراقبت از نوزاد
نتیجه‌گیری
زردی در هفته اول بسیار رایج است و در بیشتر نوزادان بی‌خطر. نکته کلیدی زمان شروع است. زردی بعد از روز اول که کم‌کم کمرنگ می‌شود، معمولاً طبیعی است. اما زردی در ۲۴ ساعت اول، زردی گسترده تا پاها، بی‌حالی، شیرنخوردن، مدفوع سفید یا ادامه‌دار شدن بیش از دو هفته، یعنی باید سریع به پزشک مراجعه کرد.
اگر شک دارید، منتظر نمانید. یک آزمایش ساده بیلی‌روبین می‌تواند خیال شما را راحت کند یا درمان به‌موقع را آغاز کند.
این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین ویزیت پزشک نیست. برای تشخیص و درمان، حتماً به پزشک متخصص اطفال یا نوزادان مراجعه کنید.
